Hłowny meni wočinić

Rakecy

gmejna w Budyskim wokrjesu


Rakecy (němsce Königswartha) su wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, sewjernje Budyšina. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.

Rakecy
němsce Königswartha
Wopon
Wopon Rakec
Zakładne daty
stat Němska Němska
zwjazkowy kraj SakskaSakska Sakska
wokrjes Budyski
wysokosć 141 metrow n.m.hł.
přestrjeń 47,17 km²
wobydlerstwo 3.473 (31. dec 2017)[1]
hustosć zasydlenja 74 wob. na km²
póstowe čisło 02699
předwólba (+49) 035931
awtowa značka BZ, BIW, HY, KM
Politika a zarjadnistwo
wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU)
adresa Dwórnišćowa 9
02699 Rakecy
webstrona koenigswartha.net
Połoženje Rakec w Sakskej
ČěskaDrježdźanyWokrjes ZhorjelcWokrjes MišnoWokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne horyWarnoćicyBudyšinNjedźichowBiskopicyPorchowChrósćicyKumwałdZemicy-TumicyDobruša-HuskaHalštrowska HolaHalštrowFrankenthalHodźijWulka DubrawaGroßharthauGroßnaundorfBudestecyWulke RědorjecyMalešecyHaselbachtalBukecyWojerecyKamjencKinsporkRakecyKubšicyŁužnicaŁutySwětłaŁazMalešecyNjebjelčicyNjeswačidłoNeukirch pola KinsporkaWjazońcaHornja HórkaOhornWóslinkOttendorf-OkrillaPančicy-KukowPołčnicaBóšicyRadebergRadworWorklecyRalbicy-RóžantRamnowŠěrachow-KorzymSmělna-PóckowySchönteichenSepicyZałomSprjewiny DołSćenjowWołbramecyWachowWósporkWjelećinKulowBraniborskaPólskaKarta
Wo tutym wobrazu
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg
51.31028114.328886

Wobsah

GeografijaWobdźěłać

Wjes nadeńdźe so při zwjazkowej dróze B96 mjez Budyšinom a Wojerecami a leži we łučinje Čornicy na prawym brjoze rěčki. Južnje Rakec wotboča Młynska hrjebja wot hłowneho promjenja Čornicy a ćeče potom nimo něhdyšeho ryćerkubła a ewangelskeje cyrkwje přez wjes. Stary wjesny dźěl nadeńdźe so zapadnje zwjazkoweje dróhi wokoło charakteristiskeho torhošća, za wjesne poměry chětro wulkeho. Wuchodnje Hłowneje dróhi rozpřestrěwaja so sydlišća z 20. lětstotka. Tam nadeńdźetej so tež nowe pohrjebnišćo a katolska cyrkwička. Rybjace haty namakamy wosebje sewjernje wsy do směra na Komorow a Kamjenej.

Susodne wsy su Kamjenej z kaolinownju na sewjeru, Nowa Wjes a Jeńšecy na wuchodźe, Šešow na juhu, Niža Wjes na juhozapadźe kaž tež Kača Korčma, Komorow a Trupin na sewjerozapadźe. Za něhdyšim dwórnišćom při zapadnej kromje Rakec nadeńdźe so přemysłowa přestrjeń na ležownosći něhdyšeho municijoweho zawoda „Muna“.

StawiznyWobdźěłać

Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza Svidegerus de Warta pochadźa z lěta 1238. Hižo tehdy mějachu Rakecy drjewjanu cyrkwičku na městnje dźensnišeje wosadneje cyrkwje, kotraž podsteješe wot lěta 1213 Budyskemu tachantstwu. Ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe wulke Rakečanske ryćerkubło, kotrež měješe tež wobsydstwo w susodnych wjeskach.[2]

Wot lěta 1890 měješe wjes dwórnišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 bu wosobowy wobchad zastajeny a 2001 so čara zawrě.

Po wjacorych lětdźesatkach ma Rakečanska wosada wot 2. septembra 2018 z dr. Robertom Malinkom znowa serbskorěčneho fararja.

Wobydlerstwo a rěčWobdźěłać

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 1119 wobydlerjow, z nich 969 Serbow (87 %).[3] W prěnjej połojcy 20. lětstotka so wjes zwjetša přeněmči. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 30,3 %.[4] Wěriwa ludnosć je z wjetšeho dźěla ewangelska; za katolsku mjeńšinu wobsteji we wsy cyrkej Jězusoweje wutroby, kotraž přisłuša Ralbičanskej wosadźe.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu w Rakečanskej gmejnje 3742 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,5 lět (Sakska: 46,4).[5]

Wjesne dźěleWobdźěłać

W lěće 1936 zagmejnowachu so dotal samostatne susodne gmejny Kamjenej, Jeńšecy, Nowa Wjes a Niža Wjes; po druhej swětowej wójnje slědowaštej Jitk (1950) a Komorow. Z gmejnskej reformu 1994 přińdźechu Psowje do Rakečanskeje gmejny a při rozpušćenju gmejny Hórnikečanski jězor w lěće 2005 bu tež Stróža do Rakec přerjadowana.

wjes wob. přer.
staroba
♀/♂a kwocient
młodych
b
kwocient
starych
c
wosoby/
domjacnosć
Jeńšecy 62 45,1 88 19 26 2,8
Jitk 88 42,0 126 22 14 2,4
Kača Korčma 27 57,9 125 7 73 1,9
Kamjenej 97 46,0 87 26 31 2,4
Komorow 273 44,9 104 25 32 2,7
Niža Wjes 38 47,0 124 21 38 2,9
Nowa Wjes 1210 43,0 99 20 25 1,9
Psowje 202 45,2 122 15 25 2,4
Rakecy 1288 48,8 88 23 46 2,3
Stróža 377 43,8 111 20 28 2,5
Trupin 80 39,9 105 33 24 3,0
gmejna Rakecy 3742 45,5 98 22 33 2,2
podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011[6]
a: ličba mužow na 100 žonow
b: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65
c: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65

PolitikaWobdźěłać

Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I). Wjesnjanosta je wot lěta 2015 Swen Nowotny; jeho předchadnik bě Jurij Paška (wobaj CDU).

WobrazyWobdźěłać

WosobinyWobdźěłać

W Rakecach so narodźiliWobdźěłać

Tule skutkowaliWobdźěłać

  • Bohuměr Leska (1725–1796) – farar a přełožowar; 1757–1776 w Rakecach
  • Jan Křesćan Koernig (1791–1858) – farar, składnostny basnik a komponist; 1820–1858 Rakečanski farar
  • Julius Herman Gólč (1831–1906) – farar a zakitowar serbstwa; 1862–1902 Rakečanski farar
  • Jan Dwórnik (1871–1928) – Rakečanski małoratar; sobuzałožer Domowiny, Łužiskeje ludoweje strony a Łužiskeho burskeho zwjazka
  • Korla Božidar Křižan (1886–1924) – farar a spisaćel nabožinskeje literatury; 1917–1924 Rakečanski farar
 
Powětrowy wobraz z juha

LiteraturaWobdźěłać

  • Sigmund Musiat: Rakecy a jich serbske stawizny. W Rozhledźe 42 (1992), čo. 5, str. 167–169.
  • Königswartha/Rakecy mit Neudorf/Nowa Wjes und Johnsdorf/Jeńšecy. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 123–125.


ŽórłaWobdźěłać

  1. Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2017; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
  2. Rakecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
  3. Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 55. → wšě wjeski
  4. Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 245. [2307 wobydlerjow, z nich 469 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 97 z pasiwnymi, 132 serbskich dźěći a młodostnych, 1609 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
  5. Wuslědki ludličenja 2011 za Rakecy (pdf)
  6. Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Rakecy (němsce)

WotkazWobdźěłać

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije