Hłowny meni wočinić

Jaseńca (Bóšicy)

wjes w Budyskim wokrjesu, gmejnski dźěl Bóšic

Jaseńca (prjedy tež Jasońca;[3] němsce Jeßnitz) je wjeska ze 159 wobydlerjemi[4] w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša z lěta 1936 ke gmejnje Bóšicy. Do toho běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom Nowa Jaseńca.

Jaseńca
Jeßnitz
gmejna: Bóšicy
zagmejnowanje: 1936
wobydlerstwo: 159 (31. decembra 2016)[1]
wysokosć: 177 metrow n.m.hł.
51.25055555555614.274722222222177
póstowe čisło: 02699
předwólba: 035933
starše mjena: Jesnicz (1365), Gessenicz (1427), Jessenicz (1456), Jesnitz (1529)[2]
wotwodźene
słowa:
wobydler/ka:
Jas(eń)čan/-ka
adjektiw:
Jas(eń)čanski
skłonowanje:
Jaseńcy, Jaseńcy, Jaseńcu, Jaseńcu, w Jaseńcy
Wjesny hat srjedź Jaseńcy

Wjesny hat srjedź Jaseńcy

wikidata: Jaseńca (Q160977)

Wobsah

GeografijaWobdźěłać

 
Karta Jaseńcy wokoło 1800

Wjes leži pola Chrósćic, něhdźe 17 km sewjerozapadnje wot Budyšina. Susodne wjeski su Dobrošicy w sewjeru, Bóšicy we wuchodźe, Hora w juhowuchodźe, Łusč w juhu, Chrósćicy w juhozapadźe a Hórki w sewjerozapadźe. Juhozapadnje – mjez Jaseńcu a Chrósćicami – zběha so Šibjeńca (216 m). Wosrjedź wjeski namaka so poměrnje wulki wjesny hat.

StawiznyWobdźěłać

 
Knježi dwór w Jaseńcy
 
Jaseńca ze zapada

Naspomni so prěni króć pisomnje w lěće 1365 jako Jesnicz[2]. Hač do toho bě wjeska z dźělom wulkeje Hodźijskeje wosady, a wot toho Njeswačanskeje. Wjesne mjeno woznamjenja „sydlišćo při jasenjowym lěsu“ abo tež „rěčka přez jasenjowy lěs“. Wot lěta 1458 je ryćerske kubło na zapadnej kromje wjeski zapisane. Jako docpě reformacija mjez 1545 a 1555 Njeswačansku wosadu, dóstanu so Jasčanscy katolikojo do Chróšćanskeje wosady. Dźensniši barokowy twar natwari so spočatk 18. lětstotka.

Jasčanske serbske towarstwo „Katolska Bjesada za Jaseńcu pola Njeswačidła a wokolinu“ bu dnja 26. decembra 1873 na Horje załožene, hraješe wulku rólu we wjesnym žiwjenju a słušeše 1912 k sobuzałožerjam Domowiny. 1880 załožichu Jasčenjo najprěńše serbske wjesne dźiwadło. Bjesadźe bu w lěće 1937 kaž Domowinje samej zakazana dalša dźěławosć. Wot lěta 1981 nosy Jasčanska Domowinska skupina čestne mjeno Bjesada.[5] Wot 1901 do 1932 wobsteješe w Jaseńcy nimo toho jedne z mało serbskich kolesowarskich towarstwow, Kołojězdne towarstwo Jednota.[6]

W prěnjej swětowej wójnje wumrě 12 mužow z Jaseńcy a Noweje Jaseńcy.

Kónc druheje swětoweje wójny zniči so jedna jenička chěžka we wsy, porno druhim wsam we wokolinje njebu Jaseńca wulce wobškodźena. Po wójnje přińdźechu 15 do 20 ćěkanskich swójbow do wsy.

WobydlerstwoWobdźěłać

 
Powětrowy wobraz ryćerkubła

W lěće 1884 měješe wjeska po statistice Arnošta Muki 288 wobydlerjow, a to 281 Serbow (98 %) a jenož sydom Němcow.[7]

Hač do lěta 1925 bě wobydlerstwo na 329 přiběrało, wot toho běchu 248 wobydlerjow katolskeje wěry (75 %). Katolscy Jasčenjo přisłušeja Chróšćanskej wosadźe.

PomnikWobdźěłać

Na kóncu wjeski při dróze do Horjanskeho směra namaka so na prawym boku wojerski pomnik za Jasčanskich padnjenych wobeju swětoweju wójnow.

WosobinyWobdźěłać

  • Jurij Handrik (1897–1963), farar, kulturny prócowar a městopředsyda Domowiny; narodźeny w Jaseńcy

Hlej težWobdźěłać

 
Powětrowy wobraz Jaseńcy (2017)


ŽórłaWobdźěłać

  • Ludwig Zahrodnik: Sydlišćo při Jasenjowym lěsu. W Rozhledźe 11/1993, str. 389–391
  • Cornelius Gurlitt: Jeſsnitz bei Neschwitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 31. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (I. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 99.
  1. staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjadnistwa Njeswačidło
  2. 2,0 2,1 Jaseńca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
  3. Křesćan Bohuwěr Pful: Łužiski serbski słownik. Maćica Serbska, Budyšin 1866, str. 231 (online).
  4. staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjadnistwa Njeswačidło
  5. Siegmund Musiat: Sorbische/wendische Vereine 1716–1937. Ein Handbuch. [=Spisy serbskeho instituta, zwjazk 26] Domowina-Verlag, Bautzen 2001, str. 163–166.
  6. Siegmund Musiat: Sorbische/wendische Vereine 1716–1937. Ein Handbuch. [=Spisy serbskeho instituta, zwjazk 26] Domowina-Verlag, Bautzen 2001, str. 284.
  7. Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 54. → wšě wjeski

WotkazajWobdźěłać

  Commons: Jaseńca – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
  • Jaseńca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije