Hłowny meni wočinić

Jakub Lorenc-Zalěski

serbski spisowaćel a publicist
Jakub Lorenc wokoło 1920

Jakub Lorenc-Zalěski (* 18. julija 1874 w Radworju; † 18. februara 1939 w Berlinje) bě serbski spisowaćel a antifašistiski publicist. Wón płaći jako najwuznamniši serbski spisowaćel mjezywójnskeje doby. Jeho wnuk bě Kito Lorenc (1938–2017).

ŽiwjenjeWobdźěłać

Jakub Lorenc wotrosće jako šeste wot dźewjeć dźěći Radworskeje serbskeje swójby. Wot 1887 wopytowaše katolski tachantski seminar w Budyšinje a wot 1889 němski Małostronski gymnazij w Praze. W běhu jeho swojeho praskeho časa bě z chowancom Serbskeho seminara a ze sobustawom Praskeje Serbowki.

Wot lěta 1891 nawukny pola swojeho bratra w Čornjowje powołanje hajnika. Po wojerskej słužbje we Worcynje dźěłaše wot 1897 jako hajnik w zapadnej Němskej – daloko wot Łužicy. Hakle krótko po kóncu prěnjeje swětoweje wójny nawróći so pod zaćišćom serbskeho narodneho hibanja do domizny a kupi rězak w tehdy pruskim Slepom, kotryž ležeše blisko dwórnišća při železniskej čarje Berlin–Zhorjelc.

Dla dochodow z rězaka móžeše připódla jako swobodnje skutkowacy spisowaćel dźěłać. Hromadźe z Janom Skalu wudawaše w susodnej gmejnje Běła Woda dwurěčny Serbski dźenik. W lěće 1924 bě ze sobuzałožerjom a hač do jeje zakaza w lěće 1933 z předsydu Serbskeje ludoweje strony kaž tež sobuiniciator Serbskeje ludoweje rady. Přez swój angažement w Zwjazku narodnych mjeńšin w Němskej wobdźěli so 1925 na europskim kongresu mjeńšinow w Genfu.

Jako narodnje wědomy Serb bu po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow přesćěhowany a tež krótkodobnje zajaty. Nimo toho běše jemu zakazane, dale pisać a so na politiskich zarjadowanjach wobdźělić. Jeho dom bu přepytowany a listowanje kontrolowane.

Dla chorosće přesydli w lěće 1938 k dźowce do Berlina, hdźež lěto pozdźišo wumrě.

Literariske dźěłoWobdźěłać

 
W Radworju je so dróha pomjenowała po Jakubje Lorencu-Zalěskim.

Za čas swojeho wukubłanja wozjewješe 1892 pod pseudonymom Zalěski cyklus hońtwjerskich powědančkow w časopisu „Łužica“.

Po nawróće do Łužicy pisaše předewšěm bajki, powědančka a romany. Mjez 1924 a 1934 běše z předsydu Koła serbskich spisowaćelow. Wjedźeše literarne listowanje mjez druhim z Mikławšom Andrickim, z kotrymž běše wusce spřećeleny. W lěće 1931 wozjewjena kniha „Kupa zabytych“, kotraž bě hižo mjez 1918 a 1924 nastała, płaći jako měznik moderneho serbskeho powědarskeho wuměłstwa. W lětomaj 1932 a 1933 spisany romanowy fragment „W putach wosuda“ ma awtobiografiske rysy a wosta njedokónčeny.

Wubrane spisyWobdźěłać

  • Wostašan. Powědańcko ze starych serbskich stawiznow. Koło serbskich spisowaćelow, Budyšin 1937.
  • Serbscy rjekowje. Zběrka wubranych spisow. Volk und Wissen, Berlin 1957.
  • Kifko. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995 (nowy nakład).
  • Kupa zabytych. Roman jedneje pytaceje duše. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002 (nowy nakład).

ŽórłoWobdźěłać

  • Jurij Młynk, Franc Šěn: Lorenc-Zalěski, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 352slsl.

WotkazWobdźěłać

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije