Hłowny meni wočinić

WopisWobdźěłać

 
Kćeni diagram

Móže so čłony tuteje rostlinskeje swójba často na podkładźe charakteristiskich "hubičkatych kwětow" spóznawać. Wone so wuzběhuja přez "hornja huba" (často so wróćo tworjena) a "delnja huba" kćenja; zwjetša su wot 5 kćenjowych łopješkow dwě k hornjej hubje a tři k delnjej hubje zarostowane. Podobne typy kćenja tež wustupuja w druhich swójbach porjada (Lamiales). Runje tak njeje na hubičkatych kwětach wobmjezowany štyrihranity stołpik.

Kćenjowa formula:
 
| = rozdźělenje přez dodatne dźělenske sćěny.

Najčasćišo lisćowe łopjena su napřećostejne. Dwusplažne kćenja su zygomorfowe a najčasćišo pjećličbne. Jenož eksistuje jed stamenski kružk. Płódnik je hornje stejacy.

Za čas zrałosće so wuwiwaja štyri tak mjenowane Klausen (płody).

WužiwanjeWobdźěłać

Wjele rostlinskich družinow tuteje swójby so wuzběhuja přez aromatiske wolije, dla kotrychž wone bu často kaž korjeninske rostliny wužiwane. Wjace hač 60 rodow tuteje swójby so sadźeja jenož w měrnych regionach a wjele družinow - na při. mjetlički (Mentha), bazlik (Ocimum basilicum), lěwanćik (Lavandula) abo želbija (Salvia) - bu přemysłownje plahowane. Dwě Pogostemon-družinje z južneje Azije, (Indiski Patschuli a Jawaniski Patschuli), dawataj Patschuli-wolij, kotryž je hódnotny zakładna maćizna za ćežke parfimy. Někotre družinow hubičkatych kwětow maja přećiwo tomu skerje regionalnu wažnosć. Gliedkräuter (Sideritis) słuža we wuchodnym srjedźomórskim regionje jako čajowe zelo. W Iranje so korjeni joghurt z Ziziphora a w Indiskej a juhowuchodnej Aziji słuža boblije wot Coleus rotundifolius jako narunanje za běrny.

SystematikaWobdźěłać

Synonymy za Lamiaceae Martinov a Labiatae Juss., nom. cons. su: Aegiphilaceae Raf., Chloanthaceae Hutch., Dicrastylidaceae J.Drumm. ex Harv., nom. nud., Menthaceae Burnett, Nepetaceae Bercht. & J.Presl, Salazariaceae F.A.Barkley, Scutellariaceae Döll, Symphoremataceae Wight, Viticaceae Juss.. [3]

Swójba je rozčłonkowana do sydom podswójbow.

Podswójba LamioideaeWobdźěłać

Z 63 rodami a 1210 družinami

Podswójba NepetoideaeWobdźěłać

Z 105 rodami a 3675 družinami. Tu je jenož wuběrk. Hlej Nepetoideae:

Podswójba AjugoideaeWobdźěłać

Z 24 rodami a 1115 družinami

Podswójba ScutellarioideaeWobdźěłać

Z 5 rodami a 380 družinami

  • Scutellaria: wokoło z 360 družinami

Podswójba ProstantheroideaeWobdźěłać

Ze 16 rodami a 317 družinami

  • Hemigenia: wokoło z 50 družinami
  • Pityrodia: wokoło z 45 družinami
  • Prostanthera: wokoło z 100 družinami

Podswójba SymphorematoideaeWobdźěłać

Z 3 rodami a 27 družinami

  • Symphorema

Podswójba ViticoideaeWobdźěłać

Z 10 rodami a 376 - 526 družinami

  • Premna: wokoło z 200 družinami
  • Vitex: wokoło z 250 družinami, přikład:
    • Vitex agnus-castus.

Fylogenetiska klasifikacijaWobdźěłać

 

NóžkiWobdźěłać

ŽórłaWobdźěłać

  • Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
  • Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
  • Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

Eksterne wotkazyWobdźěłać

« Cycawkowe rostliny » w druhich wikimediskich projektach :

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije