Łaćonšćina je mortwa, ale něhdźe přeco wužiwana rěč. Je była zakładom wšěch romaniskich rěči. Dźensa so wužiwa w křesćanskej liturgiji a we fachowych wurazach (biologija, lěkarstwo, filozofija atd.).

Lingua Latina
Łaćonšćina
kraje Katolska cyrkej, Vatikanske město
rěčnicy mortwa rěč
znamjenja a klasifikacija
klasifikacija Indoeuropske rěče
Italiske rěče
Łaćonšćina
oficielny status
hamtska rěč Vatikanske město
rěčne kody
ISO 639-1:

lt

ISO 639-2:

lat

ISO 639-3 (SIL):

ltn

Wikipedija
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Wobsah

FonetikaWobdźěłać

Wokale a diftongiWobdźěłać

Łaćonšćina ma pjeć krótkich (a, e, i, o, u) a pjeć dołhich (ā, ē, ī, ō, ū) wokalow. Krótke wokale so bjez diakritiskich znamješkow pisaja, mjeztym zo dołhe wokale so ze znamješkom ¯ pisaja.

Nimo toho ma štyri diftongi: ae, oe, eu, au.

KonsonantyWobdźěłać

Konsonant c so jako k wurjekuje. Změna wurjekowanja před wokalomaj "e" a "i" je so pozdźišo stało.

GramatikaWobdźěłać

Łaćonšćina ma jara kompleksnu gramatiku.

SubstantiwyWobdźěłać

Substantiwy maja tři genusy na rozdźěl wot romaniskich rěčow. Nimo toho maja šěsć padow, kotrychž formy wotwisuja wot numerusa (gramatiskeho čisła) a klasy deklinacije.

Rozeznawa so pjeć deklinacijow:

  • prěnja abo a-deklinacija
  • druha abo o-deklinacija
  • třeća abo měšana deklinacija
  • štwórta abo u-deklinacija
  • pjata abo e-deklinacija.

AdjektiwyWobdźěłać

Adjektiwy so w genusu, numerusu a padźe po substantiwje złožuja. Při nich jenož tři deklinacije klasy wustupuja.

  • bona "dobra" - žónska forma so po prěnjej deklinaciji skłonjuje.
  • bonus "dobry", bonum "dobre" - muska a srjedźna forma so po druhej deklinaciji skłonjuje.
  • fēlīx - so po třećej deklinaciji skłonjuje.

Wjele adjektiwy so móžeja stopnjować. Komparatiwne kóncowki su -ior (za žónski a muski genus) a -ius (za srjedźny genus), mjeztym zo superlatiw ma kóncowki -issim/us/-um/-a. Adjektiwy na -er maja wariantu -rim/us/-um/-a, mjeztym zo adjektiwy na l maja -lim/us/-um/-a.

Někotre, často wužiwane adjektiwy maja njeregularne formy.

  • bonus "dobry", melior, melius "lěpši", optimus "najlěpši";
  • malus "špatny", peior, peius "špatniši", pessimus "najšpatniši";
  • māgnus "wulki", māior, māius "wjetši", maximus "najwjetši";
  • parvus "małki", minor, minus "mjeńši", minimus "najmjeńši";
  • multi "wjele", plūrēs, plūra "wjace", plūrimī "najwjace".

PronomenyWobdźěłać

Při pronomenach jenož třeća wosoba ma rozdźělne formy po genusu, mjeztym zo druhe wosoby nimaja tajki rozdźěl.

WerbyWobdźěłać

Werby maja mnoholičbne formy.

Rozeznawa so pjeć konjugacijow:

  • ā-konjugacija
  • ē-konjugacija
  • měšana konjugacija
  • ī-konjugacija
  • i-konjugacija

ŽórłaWobdźěłać

  • Kauderwelsch Band 176, Latein Wort für Wort, 1. nakład, 2004, ISBN 3-89416-354-2
  • J.M. Stowasser, M. Petschenig, F. Skutsch: Lateinisch - deutsches Schulwörterbuch, 1994, ISBN 3-486-13405-1



Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije