Jakub Ticin: Rozdźěl mjez wersijomaj

1.107 bajtow přidatych ,  před 6 lětami
dodawk, stilowe polěpšenja
S
(dodawk, stilowe polěpšenja)
[[Dataja:Ticinius.jpg|thumb|Jakub Xaver Ticin (1656–1693)]]
{{Infokašćik spisowaćel
'''Jakub Xaver Ticin''' SJ<ref group="A">Skrótšenka jezuitskeho rjadu, ''Societas Jesu''.</ref> ({{wrěči|la}} tež ''Jacobus Xaverius Ticinus''; * [[1. awgusta]] [[1656]] w [[Kulow|Kulowje]]; † [[17. apryla]] [[1693]] před [[Běłohród|Běłohrodom]]) bě [[jezuit|jezuitski rjadnik]], serbski gramatikar, sobuzałožer spisowneje rěče a nabožneho pismowstwa katolskich [[Serbja|Serbow]]. Wón wuda 1679 prěnju ćišćanu hornjoserbsku gramatiku.
| mjeno = Jakub Ticin
| wobraz = Ticinius.jpg
| wulkosć wobraza = 250px
| wopis = Ticinus na tehdyšim wobrazu
| datum narodźenja = [[1. awgusta]] [[1656]]
| městno narodźenja = [[Kulow]]
| datum smjerće = [[17. apryla]] [[1693]]
| městno smjerće = [[Běłohród]]
}}
 
==Žiwjenje a skutkowanje==
'''Jakub Ticin''' (* [[1. awgusta]] [[1656]] w [[Kulow|Kulowje]]; † [[17. apryla]] [[1693]] w [[Běłohród|Běłohródźe]]) bě serbski [[jezuit]] a rěčespytnik. Wón bě spisar prěnjeje hornjoserbskeje gramatiki a załožer nabožneho pismowstwa katolskich [[Serbja|Serbow]].
Jakub Xaver Ticin narodźi so 1656 jako syn kopornika w Kulowje. Po wukubłanju na šuli [[Budyšin|Budyskeho]] tachantstwa, poda so Ticin do Čěskeje a zastupi 1673 w [[Praha|Praze]] do rjadu Jezuitow. W lětomaj 1678 a 1679 studowaše wón filozofiju w [[Nysa (Šleska)|Nysy]] w [[Šleska|Šleskej]] a wot 1679 do 1682 w Praze. Po tym skutkowaše wón jako wučer w Nysy (1682–84), Praze (wot 1684) a [[Chomutov]]je (wot 1691), poda so pak zdobom tež na wšelake pućowanja do [[Łužica|Łužicy]] a [[Róžant]]a (1689) abo do klóštra w [[Osek]]u. Ticin zemrě za čas [[Turkowske wójny|Turkowskich wójnow]], na kotrychž so jako pólny kapłan we wójsku prynca [[Eugen von Savoyen|Eugena]] (1663–1736) wobdźěli, před Běłohrodom na sćěhach chorosće.
 
Ze spisom ''Principia Linguae Wendicae'' wuda Ticin 1679 prěnju hornjoserbsku ćišćanu gramatiku w Praze, w kotrejž so přiwuznosće dla přewažnje na čěsku ortografiju zepěra a so z tym mjez druhim na ideje [[Matej Dubraw|Mateja Dubrawa]] (1653–1684) z Kulowa poćahowaše. Wón přełoži katechizm Kanizija do serbšćiny (Praha 1685) a wuda 1692 z ''Epitome Historiae Rosenthalensis'' stawizny hnadowneho města Róžanta, z kotrychž nimo awtobiografiskeho tež wobšěrne listowanje z druhimi serbskimi duchownymi kaž [[Franc Jurij Zynda|Francom Jurjom Zyndu]] (1652–1706) a [[Hodan Hawštyn Hałš|Hodanom Hawštynomm Hałšom]] (1640–1703) wuchadźa. Ze spisom spěchowaše Ticin putnikowanje k tamnišej postawje swjateje Marije, k ''Našej lubej knjeni z lipy'', štož bě za čas nabožneho konstituowanja wažna kótwica katolskeje a serbskeje identity w přewažnje protestantiskej [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]].
Po wukubłanju na šuli [[Budyšin|Budyskeho]] tachantstwa dźěše Ticin do Čěskeje, přistupi rjedźe jezuitow a započina studij na uniwersiće w [[Praha|Praze]]. Nimo jeho měšniskeho zastojnstwa zaběra wón so z wědomostnymi studijami k słówjanskim rěčam. Zakład jeho dźěła běše jemu wužiwany, serbski dialekt z Kulowa.
 
==Počesćowanja==
We Łužicy spěchowaše Ticin putnikowanje do [[Róžant|Róžanta]] a spisa [[1692]] rozprawu wo z Róžećanskej Marijinej postawu zwjazanynmi legendami a nałožkami. W lěće 1693 zemrě wón na chorosći we wónje [[Turkowska|Turkow]] blisko Běłohroda, w kotrymž je so jako kapłan we wójsku princa Eugena wobdźělił.
[[W lěće 1994]] so městnonaměsto w Kulowje po nimTicinu pomjenowa.
 
== SpisySpisaj ==
[[1994]] so městno w Kulowje po nim pomjenowa.
* ''Principia linguae wendicae quam aliqui wandalicam vocant.'' Praha 1679. (Jako nowoćišć, wudaty wot [[Frido Michałk|Frida Michałka]], Budyšin 1985).
 
* ''Epitome Historiae Rosenthalensis, sive Compendiaria Narratio de Origine, ac Cultu pervetustae BV Mariae Statuae, in Pago Rosenthal Lusatiae superioris.'' Praha 1692.
== Spisy ==
*Principia linguae wendicae quam aliqui wandalicam vocant. Praha 1679 (Jako nowoćišć wudaty wot [[Frido Michałk|Frida Michałka]], Budyšin 1985).
* Epitome Historiae Rosenthalensis, sive Compendiaria Narratio de Origine, ac Cultu pervetustae BV Mariae Statuae, in Pago Rosenthal Lusatiae superioris. Praha 1692.
 
== Žórła ==
* Sonja Wölke: ''Die Anfänge der sorbische Grammatikschreibung.'' InW: ''Zeitschrift für Slawistik'' 43 (1998), Sstr. 286-293286–293.
*[[Alfons Frencl]]: Podłu klóšterskeje wody (1986), (2. přehladany a změnjeny nakład), str. 10
{{Nbs|Mł|Ticin, Jakub Xaver|569}}
*Sonja Wölke: Die Anfänge der sorbische Grammatikschreibung. In: Zeitschrift für Slawistik 43(1998), S. 286-293.
*Handrij Dučman: ''Pismowstwo katholskich Serbow.'' Smoler a Pjech, Budyšin 1869, str. 69sl. {{ref-hsb}}
 
==Přispomnjenje==
<references group="A" />
 
{{DEFAULTSORT:Ticin, Jakub}}
[[Kategorija:Serb]]
[[Kategorija:Duchowny]]
[[Kategorija:Wučer]]
[[Kategorija:Rěčespytnik]]
[[Kategorija:Rodź. 1656]]
1.996

změnow

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije