Hłowny meni wočinić

Ćemjercy

wjes w Budyskim wokrjesu, měšćanski dźěl Budyšina

Ćemjercy (prjedy tež Ćemjericy,[2] němsce Temritz) su hornjołužiska wjeska ze 64 wobydlerjemi[3], kotraž słuša wot lěta 1999 k městu Budyšinej.

Ćemjercy
Temritz
město: Budyšin
zagmejnowanje: 1936 (do Małeho Wjelkowa)
wobydlerstwo: 64 (31. decembra 2018)[1]
wysokosć: 218 metrow n.m.hł.
51.19611111111114.393888888889218
póstowe čisło: 02625
předwólba: 03591
wotwodźene
słowa:
wobydler/ka:
Ćemjerčan/-ka
adjektiw:
Ćemjerčanski
skłonowanje:
Ćemjerc, Ćemjercam, Ćemjercy, Ćemjercami, w Ćemjercach
Napohlad Ćemjerc z wuchoda

Napohlad Ćemjerc z wuchoda

wikidata: Ćemjercy (Q18672401)

GeografijaWobdźěłać

Wjeska namaka so pod wuchodnym bokom Tchórja w něhdźe 50 metrow niže ležacej, do wuchoda wusměrjenej łučnej dolinje, w kotrejž běži rěčka Ćemjerčka[4] do směra na Sprjewju. W dole namaka so wjesny hat. Wjesne hona su hač na někotre lipy a duby a kerki na horje Wiwalcy sewjerozapadnje wjeski chětro bjezštomne. Ležownostne mjena kaž Dubina a Hrabočka pokazuja pak na něhdyši lěs, runje tak kaž we łučinje namakana zažnogermanska sekera.

We wužłobinje zapadnje Ćemjerc wužórli so rěčka, kotrejež woda přińdźe z hłubšich worštow hory Tchór a z teje přičiny tež pola wonkownych temperaturow pod -16° C njemjerznje.

Susodne wsy su Zajdow na sewjeru, Ćichońca na wuchodźe a Słona Boršć na zapadźe.

StawiznyWobdźěłać

Historiske serbske mjena
lěto mjeno
1682 Czěmericz
1800 Czemerizy
1843 Ćeḿericy
1866 Ćemjer(i)cy
1886 Ćemjeŕcy

Burska wjeska nasta w słowjanskej dobje a so za čas kolonizacije němskemu ryćerjej přirjadowa. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho Hermanus marschalus de Thymericz pochadźa hižo z lěta 1225. Wokoło lěta 1400 přesydli so zemjanski ród de Themericz do sewjerowuchodnych kónčin Hornjeje Łužicy (wokoło Dołheje Boršće a Wolešnicy).

Přez lětstotki wobstejachu w Ćemjercach paralelnje tři sudniske mocy. Běchu to Budyske tachantstwo, Budyske krajne bohotstwo a feudalne knjejstwo, wot kotrychž měješe kóžde dwaj burskaj statokaj. Feudalny podźěl bě we 18. lětstotku we wobsydstwje Ratarječanskeho ryćerkubła. Přez to, zo přewza tachantstwo w 19. lětstotku hišće statokaj krajneho bohotstwa, wostawataj třećinje wjeski pod katolskim ležownostnym knjejstwom, tak zo móžeše so katolski element w Ćemjerčanskim wobydlerstwje hač do přitomnosće zdźeržeć. To je tež na swjatych křižach při pućach spóznawać.

Dla častych wohenjow ma masiwne wašnje twarjenja 19. lětstotka dźensa přewahu we wsy. Jenož při chěžce čo. 13 nadeńdźemy hišće powostanki drjewjaneje stykowaneje konstrukcije.

WobydlerstwoWobdźěłać

Podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011[5] Ćemjercy město
ličba wobydlerjow 49 40.273
ličba domjacnosćow 19 20.508
wosoby na domjacnosć 2,6 1,9
swójby 15 11.813
bydlenske twarjenja 15 5.918
bydlenska přestrjeń na wosobu (m²) 51,4 38,7
přerězna staroba w lětach 39,6 46,5
kwocient młodostnycha 27 22
kwocient starychb 21 42
podźěl prózdne stejacych bydlenjow 24,0 % 7,9 %
a: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65
b: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65

Po Mukowej statistice mějachu Ćemjercy we 1880tych lětach 84 wobydlerjow, mjez nimi 83 Serbow a jenož jedyn Němc.[6]

W lěće 2010 bě mjez cyłkownje 53 wobydlerjemi jednaće ewangelskich a wósom katolskich.[7] 1925 bě tomu hišće 44 respektiwnje 22 wot cyłkownych 66 wobydlerjow. Wěriwi wobeju konfesijow přisłušeja wotpowědnej Budyskej wosadźe.

Ćemjercy su Budyski měšćanski dźěl z najnišej přerěznej starobu wobydlerjow (39,6 lět).

WosobinyWobdźěłać

  • Pětr Filip Kowar (1688–1737), nabožinski prócowar, spisaćel; rodźeny w Ćemjercach
  • Jan Kral (1853–1906), prawiznik, w młodych lětach basnik a přełožowar, spěchowar serbskeho dźiwadła; rodźeny w Ćemjercach
  • Mikławš Kral (1791–1812), ludowy herc; rodźeny w Ćemjercach
  • Jurij Józef Šimon (1646–1729), duchowny, sobuzałožer Serbskeho seminara w Praze; rodźeny w Ćemjercach

Hlej težWobdźěłać

ŽórłaWobdźěłać

  • Temritz. W: Theodor Schütze: Um Bautzen und Schirgiswalde (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 12). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1967, str. 31sl.
  1. staw: 31. decembra 2018; Statistiska rozprawa města Budyšina za IV. kwartal 2018, měrc 2019
  2. Křesćan Bohuwěr Pful: Łužiski serbski słownik. Maćica Serbska, Budyšin 1866, str. 95 (online).
  3. staw: 31. decembra 2018; statistiska rozprawa města Budyšina
  4. Helmut Jenč: Po sprjewinym dole niže Budyšina. SN, 24. měrca 2016 [jutrowny předźenak], str. 5
  5. Statistiski krajny zarjad Sakskeje: město Budyšin (němsce)
  6. Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 61. → wšě wjeski
  7. Měšćanske zarjadnistwo Budyšin: Statistiska rozprawa po měšćanskich dźělach. Februar 2011. (pdf; 2,0 MB)

WotkazajWobdźěłać

  Commons: Ćemjercy – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
  • Ćemjercy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije